ka naute kha zo tawh

KA NAUTE KHA

Duat taka ka chul heuh heuh ţhin ka pum chu ka chul leh riak riak a, mahse, luahlumtu reng a awm tawh lo, intiharh luiin ka che lui sawk sawk a, harsa erawh ka ti lutuk, midang tan chuan a na lo a ni mahna, kei, a nu tan hian a na lutuk a sin, sawifiah thiam phakbakin a nâ a, nâ tih hian a nat zia a sawifiah zo lo mai ni lo, a them pawhin a ti fiah zo hauh lo, tu tehlul in nge nu thinlung hi min hriatthiampui ang a, min dawnpui thiam ang le?

Ka tih fo ţhin angin ka beidawng chu ka ţhu hnawk.

Ka fapa thlalak ka neihchhun, laksaka ka awm hmaa an lak, frame mawi taka ka siamtir chu bana chûl riak riakin min hre thei lotu, min ngaithla tura a beng min hawnsak lotu ka rohlu, ka fapa chu ka be mawlh mawlh.

Ka naute, i nu hi nu chhuanawm ka ni ngai hauh lo, lemchanna tualzawla lemchang nasa lawtlak niin dawtin ka nung a, khawvel hi ka chen bik ngawih ngawihin ka hre ţhin, nuam tinreng chenin ka hringnun ka pal a, ka dâi bawk, ka chimchin ka ti sang a, ka tlu a, ka tawlhin ka pil a, inhai chhuak zo lo lek lekin ka pil thuk fô, zah a hnehin ka chapo pui hlauh ţhin a sin, ruihhlo ka tlan a, mipaah ka tuihal emaw tih mai turin ka inphal rai fo, ka nun buarchuar zet kha ruihhlo leh mipat hmeichhiatna hmanga thaireh a, nun nuam tak neih ka tum ţhin.

Mahse, ka beisei loh thil ka chungah thlengin nang hi ilo tel ve ta, hawi lam pawh nei lova ka ke zawna awm apiang ka pal a, ka banphak apiang mai ka ban dâw dàw ţhin kha a lo rem ta lo, he misual, nu sual ber thinlungah pawh hian naute duhawm, ka thisen ring, thawk ka lak ruala thaw ve awm, keimah a minung ilo awm a min chenchilh takah chuan, hmangaih tak te-in ka hmangaih che a, suangtuahnaa chengin hlimna in min hmuak a nih hi tiin ka chhungril ber aţangin a der mai ni lo, a tak ngeiin, lemchanna pakhatmah tel lovin ka nui ve ţhin.

A mak a sin, kei misual hian hmangaihna ka lo nei ve reng a nih chu! I rawn tel ve dek dek a, nun hlutna min hriattirin zirtir min nei nghal a, ka tan i hlu lutuk a sin bawihte.

Thla hnih chauh min la chenchilh, min chhang thei miah lo tih hrereng chung si khan ka be fo che a, mimawl ber ang maia keimah leh keimah inbia in hlimna run nuam ka suangtuahna hmangin ka din chawp a, chu in nuamah chuan kei chauh ka khawsa hauh lo, tunge tel ve i hre chak tiraw? Tudang mah an awm lo, nang chauh lo chu, nang leh kei kan ni a, kan hlimdun a sin.

Naute duhawm em em, thinlung thianghlim tih hriat ngawih ngawih nui ri hak hak khan hlimna vawrtawp min thlen a, inngaihtuah lungpuam a ţah tum pawh ni ila i tel ve na-ah khan mittui a sen theih hauh loh, hlimna mittui chauh lo chu.

Suangtuahna a kal thui changin, pa tel lovin i seilian dawn tih ka hai lova, ka dawn fo ţhin, hnuchhui thiam niin mi fing ni hauh lo mah ila itan kha chuan maw, ka chhui a, ka bih a, ka chhiar a, itana ţha tur engkim, ka hriat theih chin chin ka ti ve ţhin, i no ngawih ngawih tih ka hre miau a, tihnat awlsam tak inih kha ka hai chhin ngai lo, ka mangramah takngial pawh.

A dan tur ve rengin ka luak a chhuak a, ka kâ tui lovin ka chaw bar a tui loa, ka lem sa pawh ka luak chhuak leh fo, mahse, i mamawh tih ka hriat avangin ka eiin ka bâr lui a, a tui ţha ţha itan a nih hriain ka dapkhawm a, ni e, ka pukchawp hial, nangma tan, itan, itan vek a ni Bawihte.

I rawn piang ang a, pa lovin i seilian ang a, miin sâwn an ti ang che, fahrah ini ang a, mite chuan, 'ka pa chu', tia intualchaina muala an sawi changin ka pa tih tur i nei ve lo ang a, mahse, hrehawm tih nachang ila hre lo a nih pawhin i nu tan hian a na dawn, i lo ţhanglian zel ang a, rualawh nachang te hre ve-in, pa i awt ang a, hunpui a lo thleng leh ang a, mi fa te'n an nu leh pa te ban a kai chungin pangchang takin an awhzawng an kawk kual ang, nang chuan ka kut lo chu vawn tur i nei dawn lo, i pa kianga pangchan a, i pa hnena awhzawng sawia a bân a uai te i chak ve ang a, infiam pui tur i mamawh dawn, kei chuan i mamawh zawng zawng ka pe thei kher lo ang che, thuam mawina tur che leh silh tur puan chu pe thei che pawh ni ila, pa ka pe thei dawn lo che.

Itan engkim tiin, pa in a pek tur che pe vek che pawh ni ila, amah ngei, pa uap lumna ngei ka pe tel thei dawn si lo che tih thlengin ka dawn a, ka thlir a, i nu mittui hi a luang fo a sin, ka nun ka uluk loh avangin mi pawmlai pawh sawi lovin ka kawp a, buanchaklo an tih zawng zawng fawmkhawmin mi tenawm ber nunin ka nung miau a, i pa chuan a hre ve ngai dawn si lo che, nunrawng hmeichhia mah ni ila nangmah khan min ti nêm a, i fahrah tur ka ngaihngam loh ang bawkin i pa nupui nuthlawi a nih a, a fa te fahrah an nih ka ngaingam bik lo, mi chak lo-ah nang khan min siam a, chakna tamtak min pein chhelna leh tumruhna min pe tel lawi si.

I nu hi ka fahrah em avangin ka pi, ka pu tia i hmui i phun ruala chhawntu tur che an awm dawn lo tih te thlenga ka dawn hian maw bawihte, i nu lairil hi a nâ a, a âwm chhung hi a na thip vawt vawt ţhin.

Mahse, he thil hi ka beisei tlat a, pa tel lova fa enkawl zo hmeichhia chu nu ropui tiin an sawi ţhin tih ka hria, ka zawng zawng pe che-in Pathian nen kan ţangkawp ang a, tumruhna leh chhelna nangin min pek ang chiah hi pek let ve ngei che pawh ka tum, misual te tana lo kal a, misual te tana mifel nih ve na kawng hawn saktu, ngaidam theitu, ngilneihnaa khat Pathian nung hian chaw khawn ngaia min khawsak tir ka ring bik ngai lo.

I nu hi a nun chhui zui tlak awm lo mah se, nangmah tal chuan Lalpa nun pui a, i hma hruaitu-ah leh i hnungdawltu, i chettlatna apiang a a hming la a i koh reng tur ni se ka ti a, chumi tur atan chuan i kianga din reng ka tum bawk, pi leh pu nei lovin, pa tia koh tur nei dawn lo mah la, i pa, i pi leh pu aiawh thei tu Pathianin a thlahthlam che ka ring ngai lo, fahrah leh chanhaite Pathian a ni miau si a tiraw bawihte.

Hriatthiam i har a, mi ngawhngawl thinlung ti tuiral theitu inih avang ringawt pawh hian ka chhuang ţhin che, ka hmalam hun huphurhna nen ka thlir a, chu huphurhna ka thinlung a châm chuan tumruhna a kengtel, nangmah vang bawk a ni asin Bawihte.

Ilo ţhanglian ve zel a, ka pumchhung a awm nangmah ngei khan khawvel eng hmuh chakin ka pum te i rawn tlawh che ţhin a, min tihlim ţhin, ka hlim satliah ngai lova, ka zawng zawngin, ka thinlung, ka rilru chhungril ber aţangin ka hlim ţhin.

Ka bia che a, ka lawm che a, ka lawm rual che a ilo chet kal ralh ralh phei chuan ka hlimna hi ţawng hmang thiam te ţawngkam takin, vantirhkoh ţawng te leh mihring ţawng te hian a hril zo-in ka ring ngai lo, hmuhsitna tinreng, "Fahrah a ni a, nu leh pa, pi leh pu thu ţha fuih a zilhtu, hau kal tu a nei lova, a nun a khawlo in a bawh na bawk a, a tuhrah sengin a puar luah mai hi", tia min nuihna ţhin pawh ka paidai ţhin, nangmah vang bawkin.

I lo pian huna vawt itih loh na atana nangmah tuamna puan tur te, zun leh ek nangmah a thiar thei ila nih dawn loh avanga i mamawh tur diaper te ngaihtuah lawkin ka hmanhlel a, ka theihtawp tak meuh meuh chhuahin nangmah tihnat hlau chung chung che-in hna ka thawk a, ka thawhpui te hmuhsitna leh entleuna dawng mah ila nangnen kan vantirhkoh tisa nei ni turin ka hnathawhna neitu te khan ka phutawk aia sang mah ka hnathawh hlawh min pe anih kha.

Ka inchhawp hnawk ve âm a, ka in, nangnen a kan in lo ni ta, zîm te mai, bungrua kan ngah loh avanga thawl em em si ah khan, ka neihchhun liau liau te kha hmang phal lovin itan ka dah a, hmathlir duhawm ka nei ţhin, ka nunah i tel ve tawh miau a lawm Bawihte.

Mahse, thla sarih min luahlum hnu-ah chuan namen lovin ka pum a nâ a, ka tuibawm kehin ka hrin hun loah ka hring che a nih kha, natna nasa tak ka tuar chung khan ka rilru a hnual eih lo, chhete mahin.

Ka nghahhlelh, ka rilru ngaihtuahna zawng zawng neitu hmel ka hmu a, thisen nen inchiahpiah nuaihin kan mu dun bâm a, Khawvel êng ilo hmu ve ta.

Mahse, i awrawl ka hriat chak em em, i ţap ri pawh ka tana rimawi lungkuai ber chang tura ka lo suangtuah ţhin khan i râwl reng reng i chhuah lo a, ka inhliamna avanga na tak tuar chunga ka ban ţawk ţawk lai che kha ka theihnghilh tawh ngai lovang.

Eng mi nge inih tih en turin ka belchiang che a, harsa tak chungin ka che ţial ţial, mipa ini, Pathian hnena ka dil a ka thlen ang ngeiin.

Ka pawm che a, i no em em a, i mit i chhing tlat, i khawng auh a, awrawl chhuah a i ţap hmanga min awidam tura sâwm chung che-in i hnung ka beng thak thak a, mahse, i ngawi tlat.

Mangang em emin ţap chungin ka ko che a, ţawng la hmang thiam lo mahla i ţap ri tal min fah turin a ngenin ka ngen ngawih ngawih che.

Mahse, ka lei rohlu, ka neihchhun, ka engkim kawltu, ka hmangaihna zawng zawng ka pek vek ka naute, harsatna tamtak paltlang a hmuhsit tuar chung leh hlim lui chunga ka hmakhua ka thlir ve na ber, nangmah ngei khan i nu awrâwl, ngenngawl em em kha min chháwn hauh lo, hamhaihin min siam lo turin ka ngen che a, mahse, i ngawi tlat si.

Ţap chungin ka pawmbet che a, ka inluahna neitu te'n min puih theih beiseiin thei leh thei loa inti paukhauh chawpin ka pen pui chhat chhat che a, ka nâ kha a nasat em avangin ka kal theio hial a, ka kut lehlam a pawm chung chein inchung panna kailawnah chuan ka inham a, ka bawkvak chho a ni hawt a nih kha.

Kailawn thui lo te mai kha hunrei tak kalah ka hmang a, a tawpah chuan harsatna nasa tak tawka, mangang em em a ka tlanchhiat laia min humhimtu HERO ropui tawng ta ang maiin ka thla a muang siai siai anih kha, an kawngkhar sira hmeh tur awm, door bell kha ka hmet ri tlang tlang a, rei fe hnuah phak chuapa rawn tho in in neitu nu-in kawng min rawn hawnsak a, khatih laia ka rilru a awm chu maw, 'KAN HIM TA, KA NAUTE MIN CHHAN SAK THEITU KA HMU TA', tih hi a ni.

Mahse, beisei loh thil rawn thlengin kan kaiharh zo chuang lo che a, nunna i nei lo tih hrilhhriat ka nih khan ka awih phal ngang lo, dawt a ni tiin ka au tuar tuar a, tihnat hlau zet chungin ka pawm bet che a, min laksak mai ka hlauh luat vangin ka kuah nghet mah mah zawk hial che, inthiam lovin ka ti na che nia ngaiin ngaihdam ka dil che a, min ngaidam tiraw nang chuan Bawihte.

I ţam hlau in ka kawr ka pawtchho a, hnute tui i mamawh ring a ka hnute ka barh che pawhin chet zai reng i rel lo.

Ka ţap hawm hawm a, ka chhungril natna puakkeh avanga ka mittui senga awrâwl chhuah meuh chunga ţapa ka auh lawm lawm che pawhin i ngawi leh tlat, ka mang a ang a, ka hamhaih a, ka nâ a, ka natna kha a nasat em avangin ka â vek, mawi leh mawi lo ka thlu hleithei lova, vengchhung mipui an lo punkhawm a, nangnen a kan in an singsak pawh khan ka la awih phal chuang lo.

Kuang tetakte, i lenna tawk lekah zalh che tumin chhuhsak che min tum a, ka phal loh avangin ka chempui kawl ve ran mai kha la lawkin ka kut ata lak tumtu che, mipui ther huang ho kha ka vau ve khar khar a nih kha.

Ka kianga ding a min ţantu tur ka hmu lo, min ţhenhran tumtu erawh tamtak an ni. Nang chauh ka kiangah i awm a, ka neihchhun, ka rohlu, nang lah nausen ila nih avangin ka hma-ah i ding thei lo, puitling tawh ni la chuan ka hmaah min chhan turin i ding ang tiraw? Nu ţawmkailo ber pawh ni ila ka hrin, ka ril a rah inih vangin hmangaihna nen min dawm ang tiraw Bawihpui.

Ka lak ata an la hrang lui che a, ka theihtawp chhuahin dawmbeh tum mah che ila ka taksa nâ kha a na em a, ka chelh zo lo che, mitthi sawngbawl taka sawngbawl che-in kuangah an zalh che a, nu tan hian a na a sin Bawihpui.

'Aih, ka naute, ka fapa kha a thi lo, a nu na tuar a hria a, ala ţap duh lo a nih kha, nausen fing tak a ni a, ka hrechiang, ka pum chhûnga a awm lai pawhin fing takin a che ţhin, ka biak apiangin min chhawn na atan ka pum chhungah a lo che ţhin alawm, a hrisel ţha lutuk, min kalsan a duh reng reng lo', tia ka au lawm lawm pawhin tumahin min ngaithla lo, mittui tling pama min entu chauh lo chu, ţhenkhatin min hnem tumin min kuah a, anni kha ka mamawh leh min hnem theitu an ni lo, nangmah, ka fapa, ka pai, ka hrin ngei chauh kha min tidam theitu ini, nang erawh chu ngawi chungin i mu bâm mai si. Hrilh i ti hai mange Bawihte.

An vui che a, i kiangah mang vekin ka ţhu a, ka thlir ngawih ngawih che, i biang te chûlin ka be mawlh mawlh che a, nang aia mawi reng reng ka hmu lo, i hmel ţhat thu ka fah sap sap lai che pawh khan nui hak hak a min chhawn ka beisei ngam lova, i ţap ri tal a min chhawn turin ka duh che, mahse, beiseina beidawnthlak a chang si.

Thlanmual lam panin kan kal a, Bawihpui, thlan khur thuk takah an thlak che asin.

'Bawihpui, khatah chuan i khua a har dawn lo em ni? I nu hi kaihruai tur che-in min mamawh lo ang maw?' Tiin ka au che a, min la chhang lo cheu!

Vuitu che-in Pathian thu chhiara a ţawngţai lai te chu mangang em emin ka thlir a, 'lei chu lei-ah, vaivut chu vaivut-ah',  tiin ţawng a hmang si maw!? 

An chhilh tur che hmu ngam lovin vuitu che bulah ka tlu phei rawk rawk a, 'Pathian nung i bia tiraw? A rawng i bawlsak Pathian hnenah khan min dilsak lul teh, ka naute kha min pe let turin, vawikhat, vawikhat tal pawh a ţap ri min hriattir hram turin min ngen sak lul teh', tia mangang leh ngenngawl theihpatawp a ka ngen pawhin min ngaithla lo!

Thlan khur-ah chhilh hnan-in i awm ta, ka en ngam lo che, ka ngam mawlh lo Bawihpui.

Mi â ang maiin ka khawsa a, ka kiang a awm ve miah lo ka naute kha ka be chamchî reng che a, chhangtu nei ngai lo mah ila ka biak che erawh ka ţhulh thei lo, a har êm a sin Mamte.

Tiin ka mittui, dan rual loh a tla reng mai chu ka hru tawk tawk a, ka thinlung na lutuk hi thawidamna a awm lo em ni tih zawhna ka nei a, keimah bawkin chhanna ka inpe, 'i dam ngai lovang, luahlum tu che a bo tawh si a, engtikahmah i dam ngai lovang, engtikahmah', tiin.

Ka kawr âwm ka ţham tawk tawk a, mithmuh phê vek chungin ka fapa thlalak ka en a, hmu fiah thei lo khawpin ka mit a phê vek!

Beisei bo zet a chunglam thlirin, "Lalpa", ka ti chhuak halh a, ka fapa, duhawmnaa khat thlalak mawlh chu hmangaihna nena thlir chungin tihian ka phun leh sap sap.

Bawihte, ka pumchhungah awmin min luahlum a, thawk ka lak zawngin i lung a phu ve det det ţhin tiraw! Khawvel eng hmuh chaka ka pum i lo tlawh dat dat ţhin te kha aw, humhim che tumin ka theihtawp ka chhuah niin ka hre ve ţhin, mahse, Pathian remruat ka dang zo bik si lo, vawikhat tal pawh i ţap ri hre lovin ka awm a, min chhuahsan rual khan ka taksa chauh ni lo, ka nunram zawng zawng hi a ruak hung a sin, theih nise, kuah che a, pawm che a, hmangaihna nena vur che ka duh ve ngawih ngawih a sin, i hria tiraw? Duhthu tinreng ka sam ve a ni tih hi, nangnen hmathlir tamtak ka nei tih hi nghilh bik suh aw, ka venhim zawh loh che avangin min ngaidam hram rawh aw ka Naute, Tichuan, Lalpa kan Pathian hnenah khan min lo dil sak la, fahrah leh chanhai te Pathian hnenah ngei khan, i nu hi i kianga awm tura min hruai ve mai turin!